KATEKEŻI 30
Il-Bniedem fl-Era tal-Intelliġenza Artifiċjali
L-iżvilupp mgħaġġel tal-intelliġenza artifiċjali qiegħed ibiddel il-mod kif il-bniedem jaħdem, jikkomunika u jiddeċiedi. Madankollu, dan il-progress iqajjem mistoqsija aktar profonda: x’jagħmel lill-bniedem tassew uniku? Fl-enċiklika Magnifica humanitas, il-Papa Ljun XIV ifakkar li l-persuna ma tistax titkejjel biss skont l-effiċjenza, il-produttività jew il-kapaċità tagħha li tipproċessa l-informazzjoni u ssolvi l-problemi. Il-bniedem huwa maħluq fuq ix-xbieha ta’ Alla u msejjaħ għall-komunjoni miegħu, mal-oħrajn u mal-ħolqien. Huwa kapaċi jirrifletti b’mod kritiku, jagħżel u jħobb liberament, jifforma relazzjonijiet awtentiċi u jiddixxerni bejn it-tajjeb u l-ħażin, kapaċitajiet li ebda sistema komputazzjonali, tkun kemm tkun sofistikata, ma tista’ tippossjedi fis-sens proprju tagħhom.
L-intelliġenza artifiċjali tista’ timita ċerti funzjonijiet tal-moħħ u twettaq kompiti b’veloċità u preċiżjoni impressjonanti. Madankollu, m’għandhiex esperjenza personali, kuxjenza, libertà jew responsabbiltà, u lanqas ma ġġarrab l-imħabba u l-ħbiberija. Il-bniedem, għall-kuntrarju, jista’ jiddixxerni bejn it-tajjeb u l-ħażin, jagħżel u jħobb liberament, u jerfa’ r-responsabbiltà għall-konsegwenzi ta’ għemilu. Il-valur tiegħu ma jiddependix mill-utilità, mill-effiċjenza jew mill-produttività, iżda mid-dinjità inerenti tiegħu bħala persuna maħluqa fuq ix-xbieha ta’ Alla.
Din il-fehma twassal għal viżjoni pożittiva iżda responsabbli tat-teknoloġija. L-innovazzjoni xjentifika tesprimi l-kapaċità tal-bniedem li jikkopera mal-ħidma kreattiva t’Alla u jikkontribwixxi għall-ġid komuni. Madankollu, it-teknoloġija għandha tibqa’ għodda għas-servizz tal-persuna u qatt m’għandha tieħu post il-ġudizzju morali, ir-responsabbiltà jew ir-relazzjonijiet umani. Meta t-teknoloġija ssir kriterju assolut jew tirriduċi lill-bniedem għal dejta titlef l-għan tagħha.
Għalhekk, il-progress teknoloġiku għandu jkun akkumpanjat mill-għerf, mill-prudenza u minn responsabbiltà etika. L-innovazzjoni tkun tassew umana meta tirrispetta d-dinjità u l-libertà ta’ kull persuna, tħares il-ħolqien, tipproteġi lill-vulnerabbli, tippromwovi l-ġustizzja u l-parteċipazzjoni, u ssaħħaħ is-solidarjetà u l-ġid komuni. B’hekk, il-progress isir mezz ta’ servizz, u mhux strument ta’ kontroll, dominazzjoni jew esklużjoni.
Magnifica humanitas tenfasizza wkoll l-importanza tal-laqgħa personali u tal-komunità. L-esperjenza umana tikber permezz tal-familja, tal-ħbiberija, tal-edukazzjoni u tal-ħajja fil-komunità. Għalkemm l-għodod diġitali jistgħu jiffaċilitaw il-komunikazzjoni, ma jistgħux jissostitwixxu l-preżenza, id-djalogu u l-imħabba konkreta li jsawru l-ħajja umana.
Din l-enċiklika tistieden lill-Insara jħarsu lejn l-era diġitali b’tama u dixxerniment. It-teknoloġija hija frott tal-intelliġenza umana, iżda tibqa’ subordinata għall-vokazzjoni tal-persuna. Il-progress veru ma jitkejjilx mill-qawwa tat-teknoloġija, iżda mill-kapaċità tal-bniedem li jgħix fil-verità, fil-libertà, fl-imħabba u fit-tama, u juża kull innovazzjoni biex iservi lill-persuna u jagħti glorja lil Alla.
Fr Raymond Zammit